4 november 2015
Het was voor de tijd van het jaar een stralende ochtend op het 53rd Welsh Divisionplein afgelopen dinsdag 27 oktober 2015. Vanuit een strakblauwe lucht verwarmde de herfstzon de ruim 200 aanwezigen, die zich rond het Royal Welsh Memorial hadden verzameld. Sinds de oprichting van het monument in 1952 is er jaarlijks een herdenking geweest voor de 146 gesneuvelden van de 53rd Welsh Division, de groep soldaten die ‘s-Hertogenbosch op 27 oktober 1944 bevrijdde. De “Stichting October 1944” verzorgde samen met de gemeente steeds de herdenking. Vorig jaar was dat voor de 70ste keer en voor het laatst. Dit jaar herdacht de gemeente ’s-Hertogenbosch de Tweede Wereldoorlog centraal in de Casinotuin tijdens de Nationale Dodenherdenking op 4 mei. De voortzetting van de herdenking op de historische grond van het Divisionplein, de plek waar de Welsh soldaten zich verzameld hadden op 24 oktober 1944 om ‘s-Hertogenbosch stormenderhand in te nemen, werd overgelaten aan lokale initiatieven. Het bestuur van het Gemengd Koor ’s-Hertogenbosch besloot daarop de herdenking te “adopteren” en de organisatie op zich te nemen. Deelnemers die ook betrokkenen waren bij de vorige herdenkingen werden hierop uitgenodigd om ook een onderdeel van deze bijeenkomst te verzorgen. En zo stonden op die stralende dinsdag 27 oktober zoals vanouds, op een indrukwekkende wijze weer vele deelnemers en toeschouwers in een eerbiedige kring rondom het monument. Het werd doodstil toen Nederlandse veteranen, ooit betrokken bij buitenlandse missies, hun posities innamen bij de vlaggenstokken en andere oud-strijders, bijgestaan door een hoornblazer, de erewacht vormden op de treden van het monument.
De ruim een half uur durende ceremonie ontvouwde zich in alle sereniteit. Voorzitter Inno van Riemsdijk van het Gemengd Koor ’s-Hertogenbosch opende de bijeenkomst, waarna de veteranen, op een signaal van de hoornblazer, met militaire eer de vlaggen hesen van Groot-Brittannië, Wales en Nederland. De erewacht presenteerde, strak in de houding, de sabel. Ten teken van rouw, werden vervolgens de nationale vlaggen halfstok gebracht. Rituelen die aan indrukwekkendheid nooit inboeten. Pierre Kisters van de “Stichting October 1944” herinnerde aan de grote vriendschap die er de afgelopen jaren is gegroe
id tussen de bevrijders en de Bosschenaren. Het koor uit Wales, “The Maesteg Gleemen Male Choir” opende stemmingsvol in hun moedertaal het onderdeel muzikaal eerbetoon. Wales-veteraan en bevrijder Owen Butcher werd in de gelegenheid gesteld om zijn Exhortation uit te spreken. Een aansporing aan iedereen om onze bevrijders nooit te vergeten. Slechts twee hoogbejaarde bevrijders konden dit jaar aanwezig zijn. “Old soldiers never die, they just fade away.”
De twee minuten stilte werd ingeleid door de “Taptoe” van de hoornblazer. Opeens was het geruis van het alsmaar voortrazende stadsleven tot op het Divisionplein te horen. Stilte als een boodschap aan de toekomstige generaties. “Opdat wij nooit vergeten”.
Het Gemengd Koor ’s-Hertogenbosch onder leiding van Henk van der Sanden zong hierna op indruk-wekkende wijze het “World War II Requiem”. Sopraan Roos van der Sanden vertolkte in de sologedeelten subliem de hoop die Antoinette Bastiaans in haar teksten verweven had.
Middels fraaie bloemstukken konden verenigingen en aanwezigen tijdens de kranslegging in tastbare vorm hun dankbaarheid voor de gesneuvelden betuigen. Kitty van der Doelen van “Stichting Vrienden van het Welsh Division Memorial” las een gedicht voor dat door haar vader, zelf oud-strijder, was geschreven. Jan de Wit van “Kabinetszaken van de Gemeente ’s-Hertogenbosch” uitte zijn waardering voor de initiatiefnemers. Tot slot werd, in gezamenlijkheid met de koren, door alle aanwezigen krachtig en eensgezind de nationale volksliederen van Great Britain, Wales en Nederland gezongen. Inno van Riemsdijk sloot hierna, onder dankzegging aan alle aanwezigen voor hun komst, de ceremonie af. Hij voegde daar nog aan toe: “Gezien de grote belangstelling gaan we volgend jaar zeker door”.
Het kan niet anders of de bereidheid en inzet van de initiatiefnemers en de betrokkenen bij de voorbereiding en uitvoering van de ceremonie op het 53rd Welsh Divisionplein is een logisch gevolg van de decennialange vriendschap die is ontstaan tussen Bossche deelnemers en de deelnemende veteranen- en koorverenigingen uit Wales. Ondanks het feit dat de Tweede Wereldoorlog nu in 2015 al 71 jaar voorbij is, is er nog steeds een diepgevoelde behoefte en wil om dankbaarheid te uiten aan de bevrijders uit Wales en om eer te brengen aan hun kameraden die hun leven opofferden voor de vrijheid van de Bossche burgers. De tekst op de zuil “To those who deserve to be eternally remembered.”, ooit neergeschreven toen het oorlogsgeweld nog vers in het geheugen lag, heeft tot op de dag van vandaag nog steeds niet aan kracht ingeboet.
Soms doen gebeurtenissen van het heden onwillekeurig aan het verleden denken. Na afloop van de ceremonie bleven de wielen van de Welsh koor bus, in een nat gedeelte van de zonovergoten grasveld van het Divisionplein steken. Hoe anders waren de weersomstandigheden op 27 oktober 1944, de dag van de bevrijding van ‘s-Hertogenbosch, 71 jaar geleden. Een weerbericht uit De Bilt leert dat er geen staalblauwe open hemel was om de bevrijding majestueus te overkoepelen en geen uitbundig stralend zonlicht om de feestvreugde extra warmte te geven. Integendeel: het was toen zwaar bewolkt, er waaide een fris windje, de luchtvochtigheid was erg hoog en het regende die dag zelfs een paar uur. Maar de intense vreugde in the hearts and minds van de Bosschenaren liet zich nergens door weerhouden. De burgers waren uitzinnig van vreugde en geluk. En dat alles omdat moedige jonge Welshmen, met gevaar voor eigen leven, van verre waren gekomen. En … op die gedenkwaardige dag in 1944 waren de gazons in ‘s-Hertogenbosch ook nat.
Tekst en foto’s: Willem Hol.
